bron artikel: NHD 13 nov 2021
Hoe er werkelijk draagvlak en zelfs enthousiasme voor de energietransitie kan ontstaan?
Door groepen georganiseerde bewoners zelf collectieve duurzaamheidsmaatregelen te laten nemen en daarbij zelf proceseigenaar te laten zijn, stelt Klaas Blanksma
Klaas Blanksma is voorzitter energiecoöperatie ReestdalEnergie in Zuid-Drenthe en bestuurslid Drentse KEI (Koepel van energie-initiatieven in Drenthe)
Overal in Nederland worstelen initiatiefnemers op het gebied van energietransitie met beperkte netwerkcapaciteit, onvoldoende mankracht bij installatiebedrijven, tegenstand van omwonenden bij grootschalige wind- en zonprojecten of bij duurzame wijkplannen.
De grote uitdaging is een breed draagvlak te vinden, adviesbureaus beleven gouden tijden.
Is er een uitweg waarbij er concrete stappen kunnen worden gezet en waarbij de belangen van bewoners centraal komen te staan?
Overheden leggen nu de verantwoordelijkheid voor de maatregelen bij de individuele huiseigenaar.
Die moet er zelf achter zien te komen wat er in zijn of haar woning moet gebeuren aan energiebesparende maatregelen, wie dat moet gaan uitvoeren en hoe en waar subsidie of goedkope leningen hiervoor te krijgen zijn.
Om de woningeigenaar te 'helpen’ wordt deze gestimuleerd de hulp in te roepen van door overheden gesubsidieerde energiecoaches en adviseurs. Tegelijk worden woningbezitters met regelmaat benaderd door commerciële bedrijven die gouden bergen beloven, maar niets garanderen.
Rompslomp
Dit zorgt voor veel te veel rompslomp, waardoor de gemiddelde burger ver wordt overvraagd. Het is ook een inefficiënte aanpak, waarvan iedereen kan zien dat de ambitieuze langetermijndoelen er nooit mee worden gehaald.
Een voorbeeld. Stel: er staan in een gemeente duizend eengezinswoningen van een bepaald type van voor 1980. Dan vereisen al deze panden globaal een soortgelijke aanpak. Met beperkte middelen (hybride warmtepomp, zonnepanelen en kierdichting) kan hier op korte termijn een behoorlijke slag worden gemaakt, vooral als je voor een collectieve aanpak kiest.
De grote vraag is wie ervoor gaat zorgen dat deze concrete stappen ook daadwerkelijk worden gezet?
Dit lukt alleen wanneer overheden, bedrijven en inwoners gezamenlijk gaan optreden, maar vanuit duidelijk gescheiden verantwoordelijkheden.
De gezamenlijke
deelnemers zijn
zelf de baas van
de coöperatie
Ontzorging
Een energiecoöperatie van huiseigenaren zou daarbij de opdrachtgever moeten zijn. Iedereen die wil meedoen treedt toe tot de coöperatie en krijgt in ruil hiervoor complete ontzorging voor het maatregelenpakket dat past bij zijn of haar woontype en -omvang. De coöperatie geeft opdracht aan een professioneel uitvoeringsbureau dat zorgt voor de coördinatie en communicatie, de aanvraag van subsidies en duurzame leningen.
Voorwaarde voor succes is dat de gemeente en provincie deze aanpak volledig ondersteunen en helpen bij de financiering van de ontzorging en het professionele projectbureau. Zij zouden ook toezicht moeten houden op de financiële degelijkheid en continuïteit.
De gezamenlijke deelnemers zijn zelf de baas van de coöperatie en het bestuur daarvan legt aan hen jaarlijks verantwoording af over het gevoerde beleid. De woningeigenaren zijn zo zelf collectief eigenaar van het project. Uiteraard worden lokale bedrijven vanaf het begin betrokken bij de opzet en de uitvoering.
Momenteel onderzoeken we de mogelijkheid om binnen dit project ook de energiearmoede te bestrijden door van de coöperatie (of de groene energieleverancier) een Energieservice Company (Esco) te maken die voor bewoners zonder investeringsmogelijkheden de maatregelen kan voorfinancieren. Ongetwijfeld zijn ook bij deze aanpak de grote problemen als beperkte mankracht en netwerkcapaciteit niet opgelost. Ook zal dit
betekenen dat in de eerste fase de nadruk meer zal liggen op de kwaliteit en na verloop van tijd pas op de kwantiteit.
Afstemming
Afstemming moet worden gezocht met onderwijs en netbeheerders over het wegnemen van deze knelpunten. Maar een beweging wordt dan in elk geval in gang gezet.
Deze aanpak, waarbij groepen georganiseerde bewoners collectie verduurzaamheidsmaatregelen nemen en daarbij zelf proceseigenaar zijn, biedt de kans om snel ook daadwerkelijk stappen te zetten met de energietransitie en het wantrouwen van bewoners weg te nemen.
De energiecoöperaties moeten op deze wijze een serieuze positie krijgen in de gemeentes, met professionele slagkracht. Vervolgens zullen ze ook in staat zijn om (mede) verantwoordelijkheid te dragen voor collectieve en grootschaligere opwekprojecten in de gemeente waarbij de lusten en de lasten eerlijk verdeeld kunnen worden. Zo kunnen bijvoorbeeld inwoners ervoor kiezen om de stroom voor hun warmtepompen in een collectief opwekproject met zon en/of wind te realiseren.
De politiek zal dan wel de moed moeten hebben om de regie voor een groot deel uit handen te geven en te vertrouwen op de organisatie kracht van hun inwoners. Dat is de manier waarop de politiek zelf het vertrouwen weer kan terugverdienen en er werkelijk draagvlak en zelfs enthousiasme voor de ener gietransitie kan ontstaan.
Klaas Blanksma